Miniatura

Miniatura jest formą sztuki znaną od wieków. Historyczna miniatura dotyczyła przede wszystkim ozdabiania ręcznie pisanych ksiąg. Następnie ewoluowała i przez kilka wieków posługiwano się nią do tworzenia portretów. Początkowo wykonywano ilustracje na papierze i jego substytutach. Jednak ich wartość i pracochłonna technika sprawiły, że jako podkład zaczęto wykorzystywać emalię, porcelanę, kość słoniową, masę perłową czy metale szlachetne. Są to materiały trwalsze i bardziej odporne na działanie czasu. Na początku XIX w. została wyparta przez fotografię.

Pochodzenie terminu miniatura

Historię miniatury można prześledzić aż do czasów antycznych i starożytnego egiptu, skąd zachowały się manuskrypty na papirusach. Miniaturę trudno jest dokładnie zdefiniować, jednak wiele osób przychyla się do opini, że miniatura to coś „co mieści się w dłoni”. Niektórzy uważają, że jest to przedstawienie tematu w skali mniejszej niż oryginał, jednak jest to definicja nie do końca poprawna.

Aby to zrozumieć warto prześledzić, skąd pochodzi samo słowo. Termin ‚miniatura‚ wywodzi się od słów minium (nazwa barwnika używanego do zdobienia manuskryptów, tetratlenek triołowiu zwany minią) oraz miniare (z łaciny oznacza czynność „malowanie minią”). Nazwa minia, minium i miniare pochodzi od rzeki Miño w Hiszpanii, gdzie znajdowały się pierwsze eksploatowane złoża minii. Sama minia jest silnie trującą substancją silnie upośledzającą organizm, czego skutkiem jest choroba, zwana ołowicą. Najbardziej znaną postacią, cierpiącą na tę właśnie chorobę, był znakomity malarz Francisco Goya.

Definicja miniatury

Jednak w malarstwie miniaturowym kluczowymi są styl i technika obrazu. Autorzy publikacji The English Miniature wydanej przez Yale University Press udokumentowali, że miniatury były malowane także w dużych rozmiarach, a niektóre z nich można by określić nawet jako gigantyczne. Wiele z nich znaleźć można w Victoria & Albert Museum w Londynie.

Namalowanie miniatury w większym formacie jest znacznie trudniejsze, gdyż wymaga większego skupienia i jest znacznie bardziej pracochłonne. Dlatego znacznie częściej wykonuje się małe prace przy tym samym stopniu oddania detalu i skupieniu uwagi artysty i odbiorcy dzieła. Należy pamiętać, że miniatura jest zawsze bardzo czasochłonną formą malarską.

Przykład klasycznej lakierowanej szkatułki rosyjskiej

Typowym dla miniatury jest też fakt, że znajdowała ona i nadal znajduje zastosowanie na przedmiotach użytkowych, czego doskonałym przykładem są przepiękne lakierowane rosyjskie szkatuły.

Rys historyczny miniatury

Najstarsza znana miniatura europejska pochodzi z manuskryptu Iliady Homera, wykonanego na welinie pochodzącym z 5 wieku naszej ery. W tym odniesieniu welin to bardzo cienki pergamin wykonany z cielęcej skóry.

source: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:AmbrosianIliadPict47Achilles.jpg
Fragment ilustracji z manuskryptu Iliady Homera

W europejskim malarstwie miniaturowym, dotyczącym zdobienia ksiąg, rozróżnić można trzy okresy. Pierwszy od III do VI wieku wiązany jest z Włochami i Bizancjum. Drugi od VIII do XII wieku, gdzie miniatura miała charakter bardziej geometryczny, wiązany z kulturą i sztuką północno-zachodniej Europy. Trzeci od XIII do XV wieku, bardziej obrazowe przedstawienia, wiązany z dwiema lokalizacjami: północno-zachodnią Europą oraz z Włochami. Pierwsza z nich posiadała silne wpływy sztuki flamandzkiej.

Natomiast w drugiej lokalizacji przypisanej Włochom, w pierwszym okresie odznaczają się wpływy Bizancjum, jednak w drugiej połowie pojawiają się cechy typowe dla renesansu. Bizancjum to tematyka sakralna i typowy dla średniowiecza układ kompozycji oraz sposób przedstawiania postaci. W schyłkowej formie miniatura zaczęła tutaj ewoluować w kierunku zmian znanych nam z renesansu: bardziej otwarta kompozycja i wyraz, elementy świecki i odmienna paleta barw.

Miniatura po XV wieku

W późniejszych latach malarstwo miniaturowe ewoluowało do malarstwa portretowego, i pełniło funkcję współczesnych fotografii portretowych. W kulturze zachodniej malarstwo miniaturowe straciło na znaczeniu po pojawieniu się pierwszych aparatów fotograficznych i spopularyzowaniu fotografii jako dziedziny sztuki. Do najsłynniejszych przedstawicieli malarstwa miniaturowego po XV wieku należą:  Nicholas Hilliard, Peter Oliver oraz Sir Charles William Ross, którzy posługiwali się większą formą miniatury.

Malarstwo miniaturowe poza Europą

Poza Europą malarstwo miniaturowe było rozpowszechnione w dawnej Persji. Najsłynniejszym twórcą był Reza Abbasi. Wywodzącym się bezpośrednio z tradycji perskiej jest także mongolskie malarstwo miniaturowe.

Zapraszam do zapoznania się z artykułem na Wikipedii, który bardziej kompleksowo opisuje te podziały.

Miniatura współcześnie

W ostatnim czasie miniatura powraca do łask i cieszy coraz większą popularnością dzięki poruszaniu tematów związanych z codziennym życiem człowieka. Profesjonalnie tą formą ilustracji zajmuję się od przeszło dwóch lat. Mam za sobą ponad 1500 godzin spędzonych przy malowaniu miniatur, spod mojej ręki wyszło do tej pory ponad 300 maleńkich ilustracji i jestem jedynym w Polsce miniaturzystą. Posługuję się głównie farbami wodnymi (akwarelami oraz gwaszami), ale także tuszami i kredkami (pastelowymi, akwarelowymi i polimerowymi).

Obecnie w kulturze zachodniej istnieją towarzystwa wspierające artystów miniaturzystów, jednak cechują się one pewnymi zasadami. Wspólcześnie funkcjonuje kilka wyznaczników miniatury: pewne z nich określają, że z miniaturą mamy do czynienia, jeśli obraz nie przekracza 1″ z dowolnym kierunku. Inne narzucają wytyczne odnośnie tematu, który powinien być przedstawiony w skali 1:6 w stosunku do oryginału. Jeszcze inne określają, że malowany obiekt nie powinien być większy niż 2″.

Należy pamiętać, że są to poniekąd reguły stworzone wtórnie na potrzeby wystaw i definiowania warunków wystawienniczych, którym te towarzystwa zazwyczaj patronują. Historyczni miniaturzyści nie byli nimi ograniczeni. Przyjmowano też za niepisaną zasadę, że malowanie owadów czy motyli w skali 1:1 (czyli naturalnej wielkości) jest również miniaturą. Współcześnie neguje to np. zasada 1:6.

Należy również dodać, że od zawsze sztuka miniatury mylona jest ze sztuką miniaturyzacji. Nie pomagają tutaj towarzystwa miniaturystów, które bardzo często same mylą te pojęcia. Zazwyczaj organizowane przez nie wystawy odwołują się bardziej do sztuki miniaturyzacji niż sztuki miniatury. Do najsłynniejszych współczesnych miniaturystów należy Carl Banders czy Joan Willies.

Powyższa galeria przedstawia kilka moich prac z poprzednich lat. Zapraszam do obejrzenia większej liczby malowanych przeze mnie miniatur w GALERII 🙂

Dla ciekawych polecam także zajrzenie pod tego linka, znajdziecie w nim sporo informacji na temat materiałów stosowanych do tworzenia miniatur przez współczesnych artystów. Dziękuję za przeczytanie artykułu. Oczywiście jest to bardzo obszerny temat i zdaję sobie sprawę z tego, że go nie wyczerpałam. Jeśli pojawiają się jakieś pytania, postaram się na nie odpowiedzieć.

Kasia Haldas